Àwọn àrùn ìbàjẹ́ ọpọlọ(NDDs) ni a ṣe afihan nipasẹ pipadanu ilọsiwaju tabi ti nlọ lọwọ ti awọn olugbe neuronal ti o ni ipalara ninu ọpọlọ tabi ọpa ẹhin. Ipinsisọri awọn NDDs le da lori ọpọlọpọ awọn ilana, pẹlu pinpin anatomi ti neurodegeneration (bii awọn rudurudu extrapyramidal, degeneration frontotemporal, tabi spinocerebellar ataxias), awọn aiṣedeede molikula akọkọ (bii amyloid-β, prions, tau, tabi α-synuclein), tabi awọn ẹya ile-iwosan pataki (bii arun Parkinson, amyotrophic lateral sclerosis, ati dementia). Pelu awọn iyatọ wọnyi ninu ipinsisọri ati ifihan awọn aami aisan, awọn rudurudu bii Arun Parkinson (PD), Amyotrophic Lateral Sclerosis (ALS), ati Arun Alzheimer (AD) pin awọn ilana ti o wọpọ ti o yori si iṣẹ ṣiṣe neuroneuronal ati iku sẹẹli nikẹhin.
Pẹ̀lú àràádọ́ta ọ̀kẹ́ kárí ayé tí NDDs ti kàn, Àjọ Ìlera Àgbáyé ṣírò pé ní ọdún 2040, àwọn àrùn wọ̀nyí yóò di okùnfà ikú kejì ní àwọn orílẹ̀-èdè tí ó ti gòkè àgbà. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé onírúurú ìtọ́jú ló wà láti dín àwọn àmì àrùn tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn àrùn pàtó kù, àwọn ọ̀nà tó gbéṣẹ́ láti dín ìlọsíwájú àwọn àìsàn wọ̀nyí kù kò tíì ṣeé rí. Àwọn ìwádìí tuntun fi hàn pé ìyípadà nínú àwọn àpẹẹrẹ ìtọ́jú láti ìtọ́jú àmì àrùn lásán sí lílo àwọn ọ̀nà ààbò sẹ́ẹ̀lì láti dènà ìbàjẹ́ síwájú sí i. Àwọn ẹ̀rí tó gbòòrò fihàn pé wàhálà oxidative àti ìgbóná ara ń kó ipa pàtàkì nínú ìdènà àrùn, wọ́n ń gbé àwọn ìlànà wọ̀nyí kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ibi pàtàkì fún ààbò sẹ́ẹ̀lì. Ní àwọn ọdún àìpẹ́ yìí, ìwádìí ìpìlẹ̀ àti ìṣègùn ti ṣí agbára Hyperbaric Oxygen Therapy (HBOT) nínú ìtọ́jú àwọn àrùn neurodegenerative
Lílóye Ìtọ́jú Atẹ́gùn Hyperbaric (HBOT)
HBOT sábà máa ń ní ipa lórí bí afẹ́fẹ́ ṣe ń pọ̀ sí i ju afẹ́fẹ́ tó ga ju 1 lọ (ATA) — ìfúnpá ní ìpele òkun — fún ìgbà pípẹ́ tó tó ìṣẹ́jú 90 sí 120, èyí tó sábà máa ń gba àkókò púpọ̀, ó sinmi lórí ipò pàtó tí wọ́n ń tọ́jú. Ìfúnpá afẹ́fẹ́ tó pọ̀ sí i mú kí atẹ́gùn tó ń gbà sí àwọn sẹ́ẹ̀lì pọ̀ sí i, èyí tó sì máa ń mú kí àwọn sẹ́ẹ̀lì ara pọ̀ sí i, tó sì máa ń mú kí àwọn ìlànà ìwòsàn tí àwọn ohun kan ń fà pọ̀ sí i.
Ní àkọ́kọ́, a gbé HBOT kalẹ̀ lórí òfin Boyle-Marriott, èyí tí ó fi ìdínkù ìwọ̀n gaasi tí ó dúró lórí ìfúnpá hàn, pẹ̀lú àwọn àǹfààní ti ipele atẹ́gùn gíga nínú àsopọ. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àrùn ni a mọ̀ pé ó ń jàǹfààní láti inú ipò hyperoxic tí HBOT ń mú jáde, títí bí àwọn àsopọ necrotic, àwọn ìpalára ìtànṣán, ìpalára, ìsun, àrùn ìpín, àti gaasi gass, láàrín àwọn mìíràn tí Undersea àti Hyperbaric Medical Society kọ sílẹ̀. Lóòótọ́, HBOT tún ti fi agbára hàn gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú afikún nínú onírúurú àwọn àpẹẹrẹ àrùn iredodo tàbí àkóràn, bíi colitis àti sepsis. Nítorí àwọn ìlànà anti-inflammatory àti oxidative rẹ̀, HBOT ní agbára pàtàkì gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìtọ́jú fún àwọn àrùn neurodegenerative.
Àwọn Ìkẹ́kọ̀ọ́ Àkọ́kọ́ nípa Ìtọ́jú Atẹ́gùn Hyperbaric nínú Àwọn Àrùn Neurodegenerative: Àwọn Ìmọ̀ láti Àwòrán Asin 3×Tg
Ọkan ninu awọn ẹkọ ti o ṣe patakiwọ́n dojúkọ àwòṣe eku 3×Tg ti àrùn Alzheimer (AD), èyí tí ó fi agbára ìtọ́jú HBOT hàn nínú dídá àwọn àìlera ọpọlọ padà. Ìwádìí náà kan àwọn eku 3×Tg ọkùnrin oṣù 17 tí wọ́n jẹ́ ọmọ oṣù 17 ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn eku C57BL/6 ọkùnrin oṣù 14 tí wọ́n jẹ́ olùdarí. Ìwádìí náà fihàn pé kìí ṣe pé HBOT mú iṣẹ́ ìmọ́-ọkàn sunwọ̀n síi nìkan ni, ó tún dín ìgbóná ara, ẹrù plaque, àti Tau phosphorylation kù gidigidi—ìlànà pàtàkì kan tí ó níí ṣe pẹ̀lú àrùn AD.
Àwọn ipa ààbò HBOT ni a fi hàn pé ó dínkù nínú ìgbóná ara. Èyí ni a fi hàn nípasẹ̀ ìdínkù ìbísí microglial, astrogliosis, àti ìtújáde àwọn cytokines pro-inflammatory. Àwọn àwárí wọ̀nyí tẹnu mọ́ ipa méjì ti HBOT ní mímú kí iṣẹ́ òye pọ̀ sí i nígbàtí ó ń dín àwọn ilana neuroinflammatory tí ó níí ṣe pẹ̀lú àrùn Alzheimer kù ní àkókò kan náà.
Àpẹẹrẹ ìṣègùn mìíràn lo àwọn eku 1-methyl-4-phenyl-1,2,3,6-tetrahydropyridine (MPTP) láti ṣe àyẹ̀wò àwọn ọ̀nà ààbò ti HBOT lórí iṣẹ́ neuronal àti agbára motor. Àwọn àbájáde náà fihàn pé HBOT ṣe àfikún sí ìṣiṣẹ́ motor àti agbára ìdìmú nínú àwọn eku wọ̀nyí, tí ó bá ìbísí nínú mitochondrial biogenesis signaling mu, pàápàá jùlọ nípasẹ̀ ìmúṣiṣẹ́ SIRT-1, PGC-1α, àti TFAM. Èyí ṣe àfihàn ipa pàtàkì ti iṣẹ́ mitochondrial nínú àwọn ipa neuroprotective ti HBOT.
Awọn ilana ti HBOT ni Awọn Arun Neurodegenerative
Ìlànà pàtàkì láti lo HBOT fún àwọn NDDs wà nínú ìbáṣepọ̀ láàárín ìpèsè atẹ́gùn tí ó dínkù àti ìfàsẹ́yìn sí àwọn ìyípadà neurodegenerative. Hypoxia-inducible factor-1 (HIF-1) ń kó ipa pàtàkì gẹ́gẹ́ bí ohun èlò ìkọ̀wé tí ó ń jẹ́ kí sẹ́ẹ̀lì bá ara mu sí ìfúnpá atẹ́gùn tí ó kéré, ó sì ti ní ipa nínú onírúurú NDDs pẹ̀lú AD, PD, Huntington's Disease, àti ALS, èyí tí ó ń fi hàn pé ó jẹ́ ohun pàtàkì fún oògùn.
Nítorí pé ọjọ́ orí jẹ́ ohun pàtàkì tó lè fa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àrùn neurodegenerative, ṣíṣe ìwádìí lórí ipa HBOT lórí neurobiology tó ti dàgbà jẹ́ pàtàkì. Àwọn ìwádìí ti fi hàn pé HBOT le mu àìlera ọpọlọ tó ní í ṣe pẹ̀lú ọjọ́ orí nínú àwọn àgbàlagbà tó ní ìlera dara síi.Ni afikun, awọn alaisan agbalagba ti o ni awọn ailera iranti pataki fihan awọn ilọsiwaju imọ-jinlẹ ati ilosoke sisan ẹjẹ ọpọlọ lẹhin ifihan si HBOT.
1. Ipa ti HBOT lori igbona ati wahala oxidative
HBOT ti fi agbara lati dinku igbona inu ọpọlọ ninu awọn alaisan ti o ni iṣẹ ṣiṣe ọpọlọ ti o nira han. O ni agbara lati dinku awọn cytokines pro-inflammatory (bii IL-1β, IL-12, TNFα, ati IFNγ) lakoko ti o n mu awọn cytokines anti-inflammatory pọ si (bii IL-10). Awọn oluwadi kan daba pe awọn ẹya atẹgun reactive (ROS) ti HBOT ṣe ipilẹṣẹ ṣe iranlọwọ fun ọpọlọpọ awọn ipa anfani ti itọju naa. Nitori naa, yatọ si iṣẹ idinku afẹfẹ ti o da lori titẹ ati wiwa ti atẹgun ti o ga julọ, awọn abajade rere ti o sopọ mọ HBOT da lori awọn ipa ti ara ti ROS ti a ṣe.
2. Awọn ipa ti HBOT lori Apoptosis ati Neuroprotection
Ìwádìí ti fihàn pé HBOT le dín ìfọ́sífọ́ọ̀lì hippocampal ti p38 mitogen-activated protein kinase (MAPK) kù, lẹ́yìn náà ó ń mú kí òye wa sunwọ̀n síi àti dín ìbàjẹ́ hippocampal kù. A ti rí i pé HBOT tí ó dúró ṣinṣin àti ní ìsopọ̀ pẹ̀lú Ginkgo biloba extract ń dín ìfọ́sífọ́ọ̀lì Bax àti ìṣiṣẹ́ caspase-9/3 kù, èyí tí ó ń yọrí sí ìdínkù ìwọ̀n apoptosis nínú àwọn àpẹẹrẹ eku tí aβ25-35 fà. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ìwádìí mìíràn fihàn pé ìforígbárí HBOT ń fa ìfaradà sí ischemia ọpọlọ, pẹ̀lú àwọn ìlànà tí ó ní ìfọ́sífọ́ọ̀lì SIRT1 tí ó pọ̀ sí i, pẹ̀lú àwọn ipele B-cell lymphoma 2 (Bcl-2) tí a mú pọ̀ sí i àti ìdínkù caspase-3 tí ń ṣiṣẹ́, tí ó ń tẹnumọ́ àwọn ohun-ìní neuroprotective àti anti-apoptotic ti HBOT.
3. Ipa ti HBOT lori Iṣan-alọ atiÌṣẹ̀dá iṣan ara
Fífi àwọn aláìsàn HBOT hàn sí ara wọn ti ní ipa púpọ̀ lórí ètò iṣan ara, títí bí ìdàgbàsókè ìdènà ẹ̀jẹ̀-ọpọlọ, gbígbé angiogenesis lárugẹ, àti dín wiwu kù. Yàtọ̀ sí pípèsè àwọn ohun èlò atẹ́gùn tó pọ̀ sí i fún àwọn àsopọ̀ ara, HBOT ní àwọn ohun èlò atẹ́gùn tó pọ̀ sí i fún àwọn àsopọ̀ ara.ṣe igbelaruge iṣelọpọ ti iṣan aranípa mímú àwọn ohun ìkọ̀wé bíi vascular endothelial growth factor àti nípa fífún ìdàgbàsókè àwọn sẹ́ẹ̀lì ìpìlẹ̀ iṣan ara lágbára.
4. Awọn ipa Epigenetic ti HBOT
Àwọn ìwádìí ti fi hàn pé fífi àwọn sẹ́ẹ̀lì endothelial microvascular ènìyàn (HMEC-1) sí atẹ́gùn hyperbaric ń ṣàkóso àwọn jínì 8,101 ní pàtàkì, títí kan àwọn ìṣàfihàn gíga àti àwọn ìṣàfihàn tí kò ṣe kedere, èyí tí ó ń fi hàn pé ìbísí nínú ìṣàfihàn jínì tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ipa ọ̀nà ìdáhùn antioxidant pọ̀ sí i.
Ìparí
Lílo HBOT ti ṣe àwọn ìlọsíwájú pàtàkì ní àkókò tó ti kọjá, èyí tó fi hàn pé ó wà nílẹ̀, ó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, àti ààbò ní iṣẹ́ ìṣègùn. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a ti ṣe àwárí HBOT gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú tí kò ní àmì fún àwọn NDDs àti pé a ti ṣe àwọn ìwádìí díẹ̀, ó ṣì jẹ́ dandan fún àwọn ìwádìí tó lágbára láti ṣe àtúnṣe àwọn ìṣe HBOT nínú ìtọ́jú àwọn àìsàn wọ̀nyí. Ìwádìí síwájú sí i ṣe pàtàkì láti mọ ìgbà tí ìtọ́jú náà bá ń lọ lọ́wọ́ àti láti ṣe àyẹ̀wò bí àwọn ipa rere tó wà fún àwọn aláìsàn ṣe pọ̀ tó.
Ni ṣoki, ikorita ti atẹgun hyperbaric ati awọn arun neurodegenerative fihan opin ti o ni ileri ninu awọn aye itọju, ti o ṣeduro iwadii ati ifọwọsi tẹsiwaju ni awọn eto ile-iwosan.
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: May-16-2025
